Lees alle essays

Dag 8: Zagreb - Utrecht

Ik zit thuis aan de keukentafel, de vloer is lekker warm aan m'n voeten en een verse espresso staat te dampen naast m'n laptop. Alles is weer gewoon - of is juist alles anders?

De afgelopen week tikte ik deze updates doorgaans in de auto met de laptop op schoot, af en toe opkijkend naar de weg om m'n evenwichtsorganen weer wat referentiekader te geven, terwijl Asjen de eerste chauffeurs-shift voor z'n rekening nam. Alleen het tijdstip is nog aardig gelijk - m'n ingebouwde wekker zorgde dat ik om 6 uur wakker was, ondanks de vermoeidheid van de 1.300 kilometer lange rit van Zagreb naar huis.

Toen we donderdag vertrokken uit Veles waren de wegen leeg en de weersomstandigheden prima, waardoor we al aan het begin van de middag ter hoogte van Novi Sad, de beoogde slaapplek, aankomen. In de reisplanning was dit een kortere rit, zo'n 650 kilometer, waar de laatste twee dagen elk zo'n 850 kilometer op de rol hadden staan. We zouden de toerist kunnen gaan uithangen, maar na de twee dagen in Athene en alle indrukken van deze reis waren we niet in vakantiestemming. We besluiten door te rijden naar Zagreb om reservetijd te creëren in het reisschema, voor het geval de sneeuw in Oostenrijk voor vertraging zou zorgen.

Vlak voor Zagreb boeken we online een appartementje. Het blijkt in een prachtig oud gebouw te liggen, hartje stad, recht tegenover een Spar supermarkt waar we proviand inslaan voor de volgende etappe. Als we Zagreb de volgende morgen vroeg weer uitrijden maken we even een omweggetje langs de Kathedraal van Zagreb in Kaptol, het hoge stadsdeel. Met twee torens van 108 meter hoog is de kathedraal het hoogste bouwwerk van Kroatië, een imposant gebouw. Op het plein ervoor staat een lege houten kerststal er verlaten bij. De kerstdagen zijn voorbij, de wereld raast verder.

En wij razen mee. Kilometer na kilometer asfalt rolt onder de wielen door, Slovenië glijdt voorbij en Oostenrijk laat zich van z'n mooiste kant zien: schone wegen, prachtige uitzichten. We nemen niet echt de tijd om ervan te genieten, want door de voorspoedige reis is de focus voor de dag verschoven. Als we al aan het begin van de middag Passau (de volgende geplande slaapplek) passeren, hakken we de knoop door. We geven de prioriteit nu aan de hereniging met onze gezinnen en gaan proberen door te rijden tot Utrecht. Met alle proviand al aan boord en twee ervaren chauffeurs achter het stuur moet dat kunnen, als er niet teveel files staan. Die staan er zelfs helemaal niet, en zo rijden we al rond half elf 's avonds Utrecht in.

Onderweg praten we elkaar bij over de impact van 'We Gaan Ze Halen'. De bijrijder leest steeds de artikelen voor die we van de achterban krijgen toegestuurd, de analyses in de kranten en op allerlei websites, de commentaren op Facebook en Twitter. Nu het geraaskal van de trollen en het gerommel in de onderbuik verstomt (de actie is voorbij, dus nu zoeken ze weer een volgend onderwerp om te rellen) komen de meer doordachte reacties en analyses bovendrijven. We praten erover door, en reflecteren samen op de afgelopen week. Ook de 'We Gaan Ze Halen' organisatie maakt de balans op, en stuurt een bericht rond:

"Terwijl we rustig terugrijden door Macedonië, Servië, Kroatië, Slovenië en Oostenrijk, stromen er reacties binnen. Er worden conclusies getrokken, aanbevelingen geschreven en er wordt kritiek geleverd.

Was het valse hoop? De vluchtelingen die we van te voren spreken, en tijdens en na, zeggen van niet. De EU gaf hen hoop op een menswaardige behandeling en een eerlijke procedure. Die hoop bleek vals. Iedereen die zich hier tegen verzet is hun bondgenoot. Zeker als ze zo op de voet gevolgd worden door de pers. 

Konden we niet beter gaan helpen daar? ‘Nee,’ zeiden de hulporganisaties. ‘Want wij zijn in een bepaalde mate deel van het systeem geworden. Als wij protesteren tegen het systeem, verliezen we onze hulpplek in het systeem. Daarom doen we het niet, maar het moet wel gebeuren want er is heel hard verandering nodig.‘ 

In gedachten gaan we terug naar September. Als initiatiefnemers van WGZH, een campagne die nu al drie jaar loopt, realiseerden we ons dat niemand de politiek ter verantwoording roept over de kinderen in Moria die zelfmoord proberen te plegen. Sterker nog, zijn we onszelf nog wel bewust van het humanitaire drama dat zich onder onze neus afspeelt? Een drama dat gevolg is van Europees beleid. Organisaties als Amnesty melden ons dat ze het thema niet meer op de agenda krijgen en samen met hen lanceren we de campagne kijknietweg.nl. We vliegen naar Lesbos en leggen het plan voor een kerstkonvooi aan organisaties en vluchtelingen voor. Er is twijfel, er zijn vragen maar de conclusie van hen is unaniem: ga alsjeblieft rijden. Want de kampen zijn een gevangenis en de isolatie van helpers en vluchtelingen is volkomen. 

Dus we rijden. Met lege banken in de bus en in onze auto’s. Niet om de pers, maar om onze gewetensnood. Vrienden en familie van chauffeurs steunen de actie royaal. En als Een Vandaag vervolgens meldt dat het hiermee bovenaan de politieke agenda is beland, stemt dat ons dankbaar. Er is druk ontstaan die door goedwillende politici kan worden aangegrepen. Of het verandert? Dat weet niemand. Dat het níet verandert zonder protest (op welke manier dan ook) dat is zeker." 

Nu is het zaak om door te pakken, en deze mensen in de kampen aan de rand van Europa niet opnieuw buiten beeld te laten schuiven door de politiek. Iemand maakte de opmerking dat deze actie 'dwaas' was, maar dan in dezelfde betekenis van dat woord als bij de 'dwaze moeders'. Net zo lang om recht blijven roepen tot men er niet meer omheen kan, net zoals in de gelijkenis van de onrechtvaardige rechter uit Lukas 18

"Het oplossen van dit probleem is geen kwestie van onmacht, maar van onwil", zei Vluchtelingenwerk-woordvoerder Martijn van der Linden gisteren in het ND. Precies dat speelt ook in deze gelijkenis. De weduwe, die is aangewezen op iemand die haar recht doet, wordt geen recht gedaan door de onrechtvaardige rechter. Niet omdat hij dat niet kan, maar omdat hij het niet wil. Maar uiteindelijk spreekt hij recht. Niet omdat zijn hart zacht is geworden of hij uit zichzelf recht wil doen, maar omdat de vrouw blijft volhouden en niet opgeeft. Dan gaat hij overstag, dan gebeurt alsnog het wonder en doet hij haar recht.

Daar gaan we voor: dat Europa recht gaat doen. Doen wat is beloofd, een faire procedure, menswaardige opvang. Als het dan niet is omdat de harten zacht zijn geworden door het wonder van Kerst, zoals we hoopten, dan maar omdat we blijven volhouden en niet opgeven.